Jakie buty po endoprotezie kolana? Praktyczny poradnik doboru obuwia

Endoprotezoplastyka stawu kolanowego stanowi ważny moment w życiu pacjenta, u którego zdiagnozowano zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe, ponieważ uwalnia go od przewlekłego bólu i pozwala odzyskać utraconą mobilność. Jednak na operacji nie kończy się cały proces powrotu do zdrowia po endoprotezie kolana, a oprócz starannie zaplanowanej fizjoterapii, bardzo istotnym, a niestety nadal często bagatelizowanym elementem rekonwalescencji jest wybór odpowiedniego obuwia. Dlaczego ma to takie znaczenie przy endoprotezie kolana? Wyjaśniamy.

Dlaczego właściwe obuwie jest tak ważne po endoprotezie kolana i jakie cechy powinno posiadać?

Rodzaj obuwia ma fundamentalne znaczenie dla nowo wszczepionego kolana, ponieważ to stopa jest pierwszym punktem kontaktu ciała z podłożem, zatem każde uderzenie pięty o asfalt, zachwianie równowagi czy poślizgnięcie wytwarza siły przenoszące się bezpośrednio na cały łańcuch biokinetyczny, poprzez staw skokowy, prosto do świeżo operowanego stawu kolanowego. Zatem niewłaściwie dobrane obuwie może zniweczyć postępy rehabilitacji, a przy tym wywoływać bolesne przeciążenia. W najgorszym zaś wypadku doprowadzić do upadku oraz mechanicznego uszkodzenia endoprotezy. Zatem przez kilka pierwszych miesięcy po operacji, kiedy proces zdrowienia jest najbardziej intensywny, najlepiej wybierając obuwie całkowicie zmienić swoje priorytety, a mianowicie zarówno estetyka, panująca moda czy niska cena muszą ustąpić miejsca biomechanicznemu bezpieczeństwu i stabilizacji. Jaki but będzie najlepszy? Idealny but po endoprotezie kolana ma kilka istotnych elementów konstrukcyjnych. Pierwszym z nich jest stabilna oraz amortyzująca podeszwa, której zadaniem jest ochrona nowego stawu kolanowego. Ważna jest tu zarówno jej grubość, jak i elastyczność pozwalające skutecznie pochłaniać wstrząsy powstające podczas chodzenia po twardych nawierzchniach, czyli amortyzować. Z drugiej strony podeszwa nie może być za bardzo elastyczna we wszystkich kierunkach, ponieważ but nie może się swobodnie wykręcać we wszystkie strony. Niezbędna jest tu tzw. sztywność skrętna, zapobiegająca niekontrolowanemu uciekaniu stopy na boki. Kolejna istotna kwestia to geometria podeszwy, przy czym najlepsze rezultaty dają podeszwy o delikatnie kołyskowym profilu, które są lekko zaokrąglone na końcach, ponieważ taka konstrukcja ułatwia płynne przetaczanie stopy od pięty do palców, a to z kolei odciąża mięsień czworogłowy uda i zmniejsza siły ścinające, które oddziałują na implant kolana podczas fazy podporu.

Kolejnym niezbędnym elementem konstrukcyjnym buta pooperacyjnego jest zaawansowany bieżnik antypoślizgowy, tym bardziej, że strach przed poślizgnięciem stanowi jeden z największych hamulców psychicznych podczas nauki chodu po operacji. Podeszwa zewnętrzna musi być więc wykonana z wysokiej jakości gumy o wysokim współczynniku przyczepności. Zdecydowanie w tym okresie należy unikać gładkich, plastikowych podeszew, a w zamian szukać wyraźnego, wielokierunkowego bieżnika, skutecznie odprowadzającego wodę i zapewniającego stabilność zarówno na domowych panelach, szpitalnych korytarzach, jak i na chodniku po opadach deszczu.

Trzeci element konstrukcyjny buta, niezbędny po operacji endoprotezy stawu kolanowego to sztywny i głęboki zapiętek, czyli ta część buta, która otacza piętę. W butach dla pacjenta po artroplastyce ten element musi być sztywny i stabilny, a po naciśnięciu kciukiem tył buta nie może się ani uginać, ani załamywać. Stabilny zapiętek ponadto utrzymuje kość piętową w osiowej, czyli prawidłowej pozycji, co jest szczególnie ważne, ponieważ jeśli pięta koślawi się lub ucieka na zewnątrz, kolano automatycznie zaczyna pracować pod nie fizjologicznym kątem, a to przyspiesza zużycie polietylenowej wkładki w endoprotezie i wywołuje ból.

Niezwykle istotne w obuwiu pooperacyjnym jest także to, aby nie miało klasycznych sznurówek, ponieważ schylanie się w celu zawiązania butów w pierwszych tygodniach po operacji jest ogromnym wyzwaniem i wymaga mocnego zgięcia w stawie biodrowym i kolanowym, a to często przekracza bezpieczny, bezbólowy zakres ruchu, jak i grozi utratą równowagi. Najlepszym wyborem będą tu buty zapinane na szerokie, mocne rzepy, które pozwalają na szybkie dopasowanie tęgości buta do stopy, która może borykać się z pooperacyjnym obrzękiem limfatycznym, zmiennym w ciągu dnia, bądź też buty typu slip-on z elastycznymi sznurówkami, posiadające rozciągliwe gumki zamiast tradycyjnych sznurówek, co pozwala na ich wsunięcie na stopę za pomocą długiej łyżki do butów, bez konieczności pochylania tułowia.

Czego bezwzględnie unikać w przypadku obuwia po operacji endoprotezoplastyki kolana?

Wiele modeli butów, które przed operacją wydawały się nam wygodne lub praktyczne, po wszczepieniu endoprotezy staje się realnym zagrożeniem dla zdrowia. Zdecydowanie należy je schować do szafy nawet na rok po operacji. Są to klasyczne klapki i japonki, ponieważ nie posiadają żadnej stabilizacji pięty, zatem aby je utrzymać na stopie, pacjent odruchowo kurczy palce, a to zaburza prawidłowy wzorzec chodu. To także buty na wysokim obcasie – zarówno w formie szpilek, jak i koturnów, co wymusza ciągłe zgięcie w stawie kolanowym i zwiększa nacisk na rzepkę oraz przednią część implantu, zmieniając też przy tym środek ciężkości ciała, co u osoby z osłabionym po operacji czuciem głębokim nasila ryzyko upadku.

Unikać również należy miękkich kapci typu balerinki, jak i już znoszonego obuwia domowego, ponieważ zniszczone i wydeptane kapcie bez stabilnego zapiętka czy z wytartą, śliską podeszwą są najczęstszym źródłem wypadków w środowisku domowym. Poza tym znoszony but utrwala złe nawyki postawy i nie zapewnia właściwej amortyzacji.

Unikajmy również butów skórzanych zbyt sztywnych, jak i obuwia ciasnego, ponieważ po operacji kolana stopa wraz z podudziem mają tendencję do silnego puchnięcia w wyniku utrudnionego odpływu krwi i limfy. Zatem sztywne i nierozciągliwe buty będą powodować bolesny ucisk, zaburzać krążenie i powodować bolesne otarcia skóry, które w pobliżu implantu są bardzo niebezpieczne z uwagi na ryzyko infekcji.

Chcesz dowiedzieć się więcej? Skontaktuj się z nami

Jaką rolę pełni obuwie w profilaktyce upadków po operacji stawu kolanowego?

Fizjoterapeuci i lekarze kładą ogromny nacisk na buty w kontekście zapobiegania upadkom, ponieważ podczas operacji, wraz z usunięciem zniszczonych struktur kostnych i więzadeł, usunięta zostaje również część receptorów czucia głębokiego, które informują mózg o pozycji w jakiej znajduje się noga, bez konieczności patrzenia na nią. W pierwszych miesiącach po endoprotezoplastyce kolana mózg dopiero uczy się odczytywać sygnały z nowego kolana, zatem kontrola równowagi jest upośledzona, a mięśnie stabilizujące staw są osłabione. A to już łatwa droga do potknięcia zakończonego upadkiem, który we wczesnej fazie pooperacyjnej, czyli do roku od zabiegu, może doprowadzić do złamania kości wokół implantu lub obluzowania mechanicznego endoprotezy. To natomiast skutkuje koniecznością przeprowadzenia niezwykle trudnej, obciążającej i kosztownej operacji rewizyjnej. Bezpieczne i stabilne obuwie z podeszwą antypoślizgową działa tu jak zewnętrzny stabilizator, dając układowi nerwowemu wyraźne sygnały z podłoża i pozwalając na pewne stawianie kroków na nierównościach.

Jak i kiedy kupować buty po operacji endoprotezy kolana?

Na zakupy butów najlepiej wybrać się w godzinach popołudniowych lub wieczornych, ponieważ po całym dniu chodzenia i siedzenia, operowana noga naturalnie gromadzi wodę i puchnie, zatem but mierzony rano, kiedy stopa jest wypoczęta, wieczorem będzie już zbyt ciasny i będzie powodował ból. Zawsze też trzeba zmierzyć oba buty, przejść się w nich po sklepie i zwrócić uwagę, czy stopa się nie wysuwa z zapiętka podczas unoszenia nogi. Trzeba też sprawdzić wkładkę fabryczną buta, najlepiej ją z niego wyjmując i na niej stając. Wokół stopy powinno pozostać około 0,5 do 1 cm wolnej przestrzeni, ponieważ stopa potrzebuje miejsca na pracę i obrzęki. Warto też zwrócić uwagę na łatwość zakładania obuwia, najlepiej za pomocą długiej łyżki do butów, bez wykonywania głębokiego skłonu. Nie powinno to wymagać dużego wysiłku ani wywoływać bólu w kolanie.

Nie wystarczy też jedna para właściwie dobranego obuwia, ponieważ pacjent potrzebuje ochrony w każdej sytuacji – zarówno w domu, jak i podczas wyjść na rehabilitację czy spacery. W przypadku butów domowych trzeba mieć na uwadze, że nie mogą one być wsuwanymi klapkami, a pełnymi butami domowymi, z zakrytą piętą, sztywnym zapiętkiem i gumową, grubszą podeszwą. Doskonale sprawdzają się lekkie, sportowe buty przeznaczone do chodzenia w pomieszczeniach, dedykowane wyłącznie do użytku domowego.

Druga para butów to te na co dzień i na rehabilitację. Najlepszym wyborem będą buty sportowe, jak sneakersy czy buty do biegania renomowanych marek ortopedycznych lub sportowych. Koniecznie trzeba tu zwrócić uwagę na cholewkę, która powinna być wykonana z miękkiej, przewiewnej siatki, łatwo dopasowującej się do kształtu opuchniętej stopy, nie powodując punktowego ucisku. Zamiast klasycznych sznurowadeł lepiej zastosować elastyczne sznurówki bez wiązania, które zamieniają każdy but w bezpieczny model wsuwany.

I jeszcze kwestia obuwia po operacji kolana na okres jesienno-zimowy, które stanowi zdecydowanie większe wyzwanie. Wymagana jest tu wysoka, stabilizująca staw skokowy cholewka, jednak niekrępująca ruchów. Koniecznie też muszą być wyposażone w podeszwę z głębokim bieżnikiem zabezpieczającym przed poślizgiem na oblodzonym chodniku. Lepiej unikać ciężkich, sztywnych butów wojskowych czy trekkingowych, ponieważ ich masa będzie za bardzo obciążać osłabione mięśnie uda podczas unoszenia nogi.

Wybór butów po operacji wszczepienia endoprotezy kolana to integralna część procesu leczniczego, jak i inwestycja, która zwraca się w postaci szybszych postępów w rehabilitacji, mniejszego bólu i poczucia bezpieczeństwa.